De bijzondere grensmuur van Houthem-St. Gerlach
Wie vanuit onze vakantiewoning een wandeling maakt door Houthem-St. Gerlach, ontdekt al snel dat dit dorp vol verrassingen zit. Eén van de meest bijzondere historische elementen is zonder twijfel de oude grensmuur langs de Onderstestraat. Veel mensen lopen er achteloos langs, terwijl deze muur een uniek stukje geschiedenis vertelt. Op nog geen vijf minuten wandelen van onze vakantiewoning ligt een bijzonder stukje geschiedenis verscholen: de eeuwenoude grensmuur van Houthem-St. Gerlach.
Een grens tussen Spanje en Nederland
Het klinkt bijna ongelooflijk, maar in Houthem liep ooit de grens tussen het Spaanse en het Nederlandse grondgebied. De huidige muur is ongeveer 350 jaar oud en herinnert aan een roerige periode uit onze geschiedenis.
Na de Tachtigjarige Oorlog, die in 1648 werd beëindigd met de Vrede van Münster, ontstond onduidelijkheid over verschillende gebieden in Zuid-Limburg. Het Norbertinessenklooster van Sint Gerlach kwam uiteindelijk als katholieke enclave te liggen in het protestantse Generaliteitsland.
Om deze enclave duidelijk af te bakenen werd rond het klooster een muur gebouwd. In 1661 werden tijdens onderhandelingen tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en het Koninkrijk Spanje afspraken gemaakt die later bekend werden als het Partagetractaat van 1663.
Geen vestingmuur
Hoewel de muur indrukwekkend oogt, is het geen vestingmuur zoals die van Maastricht of Valkenburg. De muur diende vooral om de grenzen van het gebied zichtbaar te maken en het eigendom te beschermen.
De enclavemuur is opgebouwd uit mergel en baksteen. Omdat dit geen duurzame natuurstenen vestingmuur is, waren in de loop der eeuwen regelmatig restauraties noodzakelijk. Gelukkig zijn nog verschillende delen van de oorspronkelijke muur bewaard gebleven.
De muur aan de Onderstestraat
Wie vanaf onze vakantiewoning richting de Sint Gerlachuskerk wandelt, kan een mooi gerestaureerd deel van de muur bewonderen aan de Onderstestraat. Dit gedeelte vormt tegenwoordig de noordgrens van het terrein van Château St. Gerlach en de begraafplaats bij de Sint Gerlachuskerk.
Daarnaast zijn er ook nog stukken van de oude, niet-gerestaureerde muur zichtbaar. Vooral deze delen laten goed zien hoe oud de muur werkelijk is. Op sommige plaatsen zijn zelfs nog de brede mergellagen herkenbaar die kenmerkend zijn voor de oorspronkelijke constructie.
Let ook eens op de schampstenen
Tijdens een wandeling door Houthem-St. Gerlach is het leuk om niet alleen naar de muur te kijken, maar ook naar de zogenaamde schampstenen.
Deze stenen werden vroeger geplaatst bij boerderijpoorten en straathoeken. Boerenwagens konden daardoor niet tegen de hoeken van gebouwen rijden. De schuin geplaatste stenen zorgden ervoor dat de wielen eenvoudig langs de muur gleden zonder schade aan te richten.
Tegenwoordig worden dergelijke details gemakkelijk over het hoofd gezien, maar juist deze kleine historische elementen geven Houthem-St. Gerlach zijn bijzondere karakter.
Historie om de hoek
Vanuit Vakantiewoning Valkenburg wandel je in enkele minuten naar deze bijzondere plek. Combineer een bezoek aan de grensmuur met een wandeling door het prachtige Geuldal, een bezoek aan de Sint Gerlachuskerk of de beeldentuin bij Château St. Gerlach.
Na de wandeling is het heerlijk neerstrijken bij Burgemeester Quicx, Coffee & More voor een kop koffie met Limburgse vlaai.
Soms liggen de mooiste verhalen letterlijk om de hoek.
